Zespół zaburzeń poznawczych u psów – co powinieneś wiedzieć?

 Demencja psów a choroba Alzheimera u ludzi

Zespół zaburzeń poznawczych (CDS, z ang. Cognitive Dysfunction Syndrome) u psów stanowi zbiór postępujących objawów behawioralnych i poznawczych, które wynikają ze starzenia się mózgu zwierzęcia.1 Choroba ta jest bezpośrednim odpowiednikiem choroby Alzheimera (AD, z ang. Alzheimer’s Disease) u ludzi, co stanowi kluczową analogię do zrozumienia jej patofizjologii i obrazu klinicznego.1 Ze względu na wydłużającą się średnią długość życia psów, problem ten staje się coraz bardziej powszechny, a lekarze weterynarii coraz częściej spotykają się z tą diagnozą.3 Badania wykazały, że objawy demencji występują u 30% do 60% psów powyżej siódmego roku życia, co świadczy o skali zjawiska w populacji zwierząt geriatrycznych.5

Porównanie demencji psów z chorobą Alzheimera u ludzi nie jest przypadkowe. Obie jednostki chorobowe dzielą fundamentalne, wspólne mechanizmy patofizjologiczne, takie jak gromadzenie się w mózgu neurotoksycznego białka beta-amyloidu.2 Ta analogia pozwala na wzajemne wykorzystywanie wiedzy i strategii terapeutycznych, co jest niezwykle wartościowe dla obu dziedzin medycyny. Fakt, że zagadnienie to jest poruszane w dniu poświęconym chorobie Alzheimera, podkreśla nie tylko rosnące zaangażowanie emocjonalne opiekunów w zdrowie ich zwierząt, ale także wskazuje na potrzebę holistycznego spojrzenia na procesy starzenia się mózgu. Zrozumienie CDS może rzucić światło na bardziej uniwersalne mechanizmy neurodegeneracji, które dotyczą wielu gatunków.

Patofizjologia Zespołu Zaburzeń Poznawczych: mechanizmy molekularne i zmiany strukturalne

Patofizjologia Zespołu Zaburzeń Poznawczych to złożony, wieloczynnikowy proces, który zachodzi w mózgu starzejącego się zwierzęcia. Centralnym elementem kaskady patologicznej jest odkładanie się złogów neurotoksycznego białka beta-amyloidu oraz hiperfosforylacja białka tau.2 Te procesy prowadzą do postępującego zwyrodnienia i dysfunkcji neuronów, co bezpośrednio przekłada się na zaburzenia wyższych funkcji umysłowych, takich jak pamięć, zdolność uczenia się i myślenie abstrakcyjne.5

Kolejnym kluczowym mechanizmem jest stres oksydacyjny. Wraz ze starzeniem się organizmu wzrasta liczba wolnych rodników, które uszkadzają komórki mózgu. Proces ten jest nasilany przez starzenie się mitochondriów, zmniejszenie podaży naturalnych przeciwutleniaczy oraz czynniki zewnętrzne, w tym przewlekły stres, na przykład w wyniku śmierci właściciela lub zmiany środowiska życia.2 Choroby towarzyszące, takie jak niewydolność nerek czy serca, mogą dodatkowo potęgować te mechanizmy.3 Wpływ na postęp choroby mają także uszkodzenia naczyń mózgowych, które prowadzą do niedotlenienia mózgu. Zmniejszony przepływ krwi, mikrowylewy i miażdżyca są często wynikiem obniżonego rzutu serca, nadciśnienia krwi lub niedokrwistości.2

Procesy neurodegeneracyjne manifestują się również na poziomie anatomicznym i neurochemicznym. Obserwuje się poszerzenie komór mózgowych, a także zmniejszenie wielkości i masy całego mózgu.3 Dodatkowo, zaburzenia w poziomie neuroprzekaźników mają istotny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego.3 Suma tych czynników prowadzi do degeneracji neuronów, która ostatecznie manifestuje się jako szereg klinicznych objawów Zespołu Zaburzeń Poznawczych. Choć badania u ludzi wskazują na podłoże genetyczne dla niektórych form choroby Alzheimera 5, w przypadku psów nie zostało to jednoznacznie potwierdzone.4 Ta różnica sugeruje, że w populacji psów, czynniki środowiskowe, a także współistniejące choroby geriatryczne (takie jak nowotwory, schorzenia nerek czy serca) mogą odgrywać równie istotną, a nawet dominującą rolę w aktywacji i postępie choroby. Zrozumienie tego łańcucha przyczynowo-skutkowego jest kluczowe, gdyż Zespół Zaburzeń Poznawczych nie jest jedynie „normalnym procesem starzenia się”, lecz chorobą, która wymaga świadomej interwencji medycznej.

Obraz kliniczny: zrozumienie zmian behawioralnych

Objawy Zespołu Zaburzeń Poznawczych są często niespecyficzne i mogą być łatwo pomylone z naturalnym procesem starzenia się lub innymi schorzeniami, co utrudnia ich wczesne rozpoznanie.2 Aby ułatwić i usystematyzować obserwację, objawy te często kategoryzuje się przy użyciu standaryzowanych skal, takich jak skala DISHA.9

• D – Dezorientacja (Disorientation): Jest jednym z najbardziej zauważalnych i frustrujących dla opiekunów objawów. Pies może gubić się w znanym otoczeniu, na przykład wchodzić za meble lub w rogi pokoju, z których nie potrafi się wycofać.1 Zwierzę może bezcelowo wędrować, kręcić się w kółko lub zastygać w bezruchu, wpatrując się w ścianę lub podłogę.1 Innym symptomem jest brak rozpoznawania znanych osób lub miejsc.3
• I – Interakcje Społeczne (Interactions): Zmieniają się relacje z ludźmi i innymi zwierzętami. Pies, który wcześniej był towarzyski, może stać się lękliwy, drażliwy, impulsywny, a nawet agresywny w stosunku do członków rodziny.1 Może unikać kontaktu, chować się, gdy pojawiają się goście, lub nie witać się z opiekunem po jego powrocie do domu.3 Obserwuje się również zmniejszoną chęć do zabawy i interakcji z opiekunami.1
• S – Sen i Rytm Dobowy (Sleep-wake cycle): Objawy zaburzeń snu są bardzo powszechne i znacząco wpływają na jakość życia zarówno psa, jak i jego opiekunów. Psy z demencją często doświadczają odwrócenia wzorca snu, śpiąc znacznie więcej w ciągu dnia, natomiast w nocy stają się niespokojne.1 Mogą bezcelowo wędrować, dyszeć, lub wokalizować (np. szczekać lub skomleć) w godzinach nocnych, często budząc się z przerażeniem.1
• H – Higiena w Domu (House soiling): Utrata wyuczonych nawyków higienicznych jest częstym symptomem demencji. Pies, który był wcześniej idealnie czysty, może nagle zacząć oddawać mocz i/lub kał w domu, często bez żadnych sygnałów ostrzegawczych.3 To zachowanie jest wynikiem utraty pamięci proceduralnej i nie jest związane ze złośliwością.
• A – Aktywność (Activity level): Zmiana poziomu aktywności może przejawiać się na dwa sposoby. Z jednej strony, pies może stać się apatyczny, mniej aktywny, z mniejszym zainteresowaniem otoczeniem i zabawą.1 Z drugiej strony, może wystąpić nadmierny niepokój, bezcelowe wędrowanie lub stereotypie, czyli ciągłe powtarzanie bezcelowych ruchów, jak np. lizanie przedmiotów lub samego siebie.1

Dodatkowo, pojawiają się inne symptomy, takie jak zmniejszona reakcja na bodźce (wzrokowe, słuchowe), problemy z wykonywaniem wcześniej znanych komend, a także rozwój nowych lęków lub fobii, w tym lęku separacyjnego, którego zwierzę wcześniej nie doświadczało.1 Brak konkretnych objawów fizycznych we wczesnych stadiach Zespołu Zaburzeń Poznawczych powoduje, że diagnoza opiera się niemal wyłącznie na wnikliwych obserwacjach behawioralnych opiekuna. Ta pozorna „niewidoczność” choroby w badaniach klinicznych podkreśla kluczową rolę właściciela jako pierwszego ogniwa w łańcuchu diagnostycznym. Ponadto, zrozumienie, że objawy, takie jak apatia czy lękliwość, mogą mieć podłoże zarówno neurologiczne, jak i somatyczne (np. ból stawów, choroba nerek), jest niezbędne dla holistycznego podejścia do zdrowia psa seniora.3

Proces diagnostyczny: droga od obserwacji do rozpoznania

Diagnozowanie Zespołu Zaburzeń Poznawczych jest złożonym procesem, gdyż nie ma jednego, definitywnego testu, który potwierdziłby obecność tego schorzenia.2 Rozpoznanie stawia się na zasadzie wykluczenia, po dokładnym sprawdzeniu i wyeliminowaniu wszystkich innych możliwych medycznych przyczyn objawów behawioralnych. Proces ten wymaga ścisłej współpracy między opiekunem a lekarzem weterynarii i obejmuje kilka kluczowych etapów:

1. Szczegółowy wywiad behawioralny: Jest to pierwszy i fundamentalny krok w diagnostyce. Lekarz weterynarii wspólnie z właścicielem zbiera informacje na temat czasu pojawienia się pierwszych objawów, ich ewolucji (czy pojawiły się nagle, czy postępują stopniowo) oraz sytuacji, w których stają się one bardziej zauważalne.2 Pytania często dotyczą zmian w rytmie snu, interakcjach społecznych, nawykach higienicznych i poziomie aktywności. Nagrania wideo z codziennego życia psa mogą stanowić cenne uzupełnienie dla obiektywnej oceny.9
2. Kwestionariusze oceny: W celu systematycznej oceny zdolności poznawczych zwierzęcia, stosuje się standaryzowane skale, takie jak skala DISHA, która pozwala na ilościową ocenę nasilenia objawów.9
3. Kompleksowe badania weterynaryjne: Po zebraniu wywiadu konieczne jest przeprowadzenie pełnego badania fizykalnego i neurologicznego, a także szczegółowych badań laboratoryjnych, w tym morfologii krwi, profilu biochemicznego surowicy oraz badania moczu.2 Co ciekawe, wyniki tych badań często mieszczą się w normie w przypadku Zespołu Zaburzeń Poznawczych.2 Ten pozorny paradoks jest jednak cenną informacją diagnostyczną, ponieważ prawidłowe wyniki laboratoryjne pomagają wykluczyć liczne schorzenia somatyczne, kierując proces diagnostyczny w stronę dysfunkcji poznawczej.
4. Specjalistyczne badania obrazowe: W niektórych przypadkach, zwłaszcza gdy istnieje podejrzenie innych chorób, lekarz weterynarii może zalecić zaawansowane badania obrazowe, takie jak rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT), w celu wykluczenia guzów mózgu, wodogłowia lub innych uszkodzeń neurologicznych.2

Złożoność diagnostyki wymaga od opiekunów dużej świadomości. Bez ich wnikliwej obserwacji i aktywnego zaangażowania w proces wywiadu, postawienie prawidłowego rozpoznania jest niemal niemożliwe. Zmiany zachowania mogą mieć wiele przyczyn, dlatego konieczna jest diagnostyka różnicowa, która pozwala odróżnić CDS od innych chorób. Tabela poniżej podsumowuje, jakie inne schorzenia mogą naśladować objawy Zespołu Zaburzeń Poznawczych.

Multimodalna terapia i strategie leczenia

Podobnie jak w przypadku choroby Alzheimera u ludzi, Zespół Zaburzeń Poznawczych u psów jest schorzeniem nieuleczalnym i postępującym.2 Długoterminowe rokowanie jest niestety złe, jednak wczesne rozpoznanie i wdrożenie kompleksowej terapii multimodalnej może znacząco spowolnić postęp choroby, poprawić funkcje poznawcze i podnieść komfort życia zwierzęcia oraz jego opiekunów.2

Terapia oparta jest na kilku filarach:

• Leczenie Farmakologiczne: Stosuje się leki, które mają za zadanie poprawić funkcjonowanie mózgu. Należą do nich preparaty zwiększające przewodnictwo dopaminergiczne lub poziom serotoniny 17, a także propentofilina, która poprawia krążenie mózgowe, co może pomóc w łagodzeniu objawów.13
• Żywienie i Suplementacja: Odpowiednio dobrana dieta i suplementacja mogą w wymierny sposób wpływać na spowolnienie neurodegeneracji. Szczególne znaczenie mają diety weterynaryjne wzbogacone w średniołańcuchowe trójglicerydy (MCT).6 Mózg, w stanie hipometabolizmu glukozy, może mieć problemy z wykorzystywaniem jej jako źródła energii. MCT są w wątrobie szybko przekształcane w ciała ketonowe, które stanowią alternatywne i efektywne „paliwo” dla mózgu, wspierając jego funkcje poznawcze.6 Oprócz tego, w diecie psa seniora powinny znaleźć się:

• Wielonienasycone kwasy tłuszczowe Omega-3: Są one niezbędne dla zdrowia układu nerwowego i korzystnie wpływają na zdolności kognitywne.6
• Antyoksydanty: Witaminy E, C oraz selen, które redukują szkodliwy stres oksydacyjny.6
• Inne nutraceutyki: Lecytyna, L-karnityna, kwas alfa-liponowy, SAMe (S-adenozylometionina) oraz miłorząb japoński (Ginkgo biloba), które wspomagają metabolizm komórek nerwowych.6
• Stymulacja Poznawcza i Terapia Behawioralna: Równie istotne, jak leczenie farmakologiczne, jest wzbogacanie środowiska psa i stymulowanie jego procesów poznawczych.5 Regularna rutyna, obejmująca stałe pory spacerów, posiłków i zabawy, zwiększa poczucie bezpieczeństwa u zwierzęcia i może pomóc w opanowaniu problemów z załatwianiem się.11 Należy wprowadzić aktywności umysłowe, takie jak zabawy węchowe z matami lub interaktywnymi zabawkami, a także przypominać psu znane komendy lub uczyć go nowych, prostych sztuczek. Ćwiczenia te umożliwiają powstawanie nowych połączeń nerwowych, spowalniając postęp choroby.11 Poziom trudności aktywności powinien być zawsze dostosowany do aktualnych możliwości psa, aby nie wywoływać frustracji.13 Dodatkowo, umiarkowana aktywność fizyczna, jak regularne spacery, może wspierać ogólną kondycję organizmu.11

Poprawa jakości życia: praktyczne wskazówki dla opiekunów

Opieka nad psem z Zespołem Zaburzeń Poznawczych stanowi znaczne wyzwanie, a objawy, takie jak brudzenie w domu czy nocny niepokój, mogą prowadzić do zmęczenia i frustracji u opiekunów.3 Należy jednak pamiętać, że zmiana zachowania nie jest wynikiem złej woli psa, lecz postępującej choroby.11 Nawet przy nieuleczalnym charakterze schorzenia, wdrożenie odpowiednich strategii może znacząco poprawić jakość życia zwierzęcia i umocnić więź z opiekunem.6

Kluczowe jest dostosowanie środowiska domowego i wdrożenie pewnych modyfikacji behawioralnych:

Warto podkreślić, że wiele objawów CDS, które są najbardziej frustrujące dla opiekunów, ma praktyczne rozwiązania. Odpowiednie wsparcie behawioralne i środowiskowe może znacząco zmniejszyć obciążenie emocjonalne i poprawić relację z psem. Ponadto, dbałość o „zdrowie umysłowe” psa, poprzez zapewnienie rutyny i stymulację poznawczą przez całe jego życie, a nie tylko w momencie pojawienia się objawów, może odgrywać rolę w prewencji lub spowalnianiu postępu choroby.11

Podsumowanie i rokowanie

Zespół Zaburzeń Poznawczych u psów to postępujące schorzenie neurodegeneracyjne, będące odpowiednikiem ludzkiej choroby Alzheimera. Jego patofizjologia opiera się na złożonym mechanizmie, obejmującym odkładanie beta-amyloidu, stres oksydacyjny i uszkodzenia naczyniowe, co ostatecznie prowadzi do utraty funkcji poznawczych.2 Z powodu niespecyficznych objawów, takich jak dezorientacja, zmiany w rytmie snu czy w interakcjach społecznych, diagnoza opiera się na zasadzie wykluczenia innych chorób.2

Choć długoterminowe rokowanie jest niestety złe ze względu na nieuleczalny i postępujący charakter choroby 2, wczesne rozpoznanie i wdrożenie terapii multimodalnej stanowią jedyny i najskuteczniejszy sposób na spowolnienie jej postępu. Połączenie leczenia farmakologicznego, specjalistycznej diety i suplementacji, a także regularnej stymulacji poznawczej i dostosowania środowiska, może znacząco poprawić zdolności poznawcze psa, złagodzić objawy i podnieść komfort życia zarówno zwierzęcia, jak i jego opiekunów.2 Opieka nad psem z CDS jest wyzwaniem, ale jednocześnie jest szansą na umocnienie więzi poprzez cierpliwość, empatię i świadome działania.

Cytowane prace

1. Psychologia zwierząt – cz. IX. Zespół zaburzeń poznawczych u psów – Weterynaria NEWS, otwierano: września 22, 2025, https://weterynarianews.pl/psychologia-zwierzat-cz-ix-zespol-zaburzen-poznawczych-psow/
2. Choroba Alzheimera u psów i kotów? Zespół zaburzeń … – magwet.pl, otwierano: września 22, 2025, https://magwet.pl/36184,choroba-alzheimera-u-psow-i-kotow-zespol-zaburzen-poznawczych-cz-ii-rozpoznanie-leczenie
3. Zaburzenia poznawcze u psa i kota – czym jest zespół CDS? – Arka …, otwierano: września 22, 2025, https://arka-vet.pl/zaburzenia-poznawcze-u-psa-i-kota-czym-jest-zespol-cds/
4. Zwierzęcy seniorzy i CDS – zespół zaburzeń poznawczych | Blog …, otwierano: września 22, 2025, https://www.krakvet.pl/artykuly/zwierzecy-seniorzy-i-cds-zespol-zaburzen-poznawczych/
5. Demencja (choroba Alzheimera) u psów | zooplus Magazyn, otwierano: września 22, 2025, https://www.zooplus.pl/magazyn/psy/zdrowie-pielegnacja-psa/demencja-choroba-alzheimera-u-psow
6. Psia demencja – zespół zaburzeń poznawczych, ZZP | Cztery Łapy …, otwierano: września 22, 2025, https://cztery-lapy.pl/psia-demencja-zespol-zaburzen-poznawczych-zzp
7. Czynniki predysponujące do rozwoju choroby Alzheimera – DOZ.pl, otwierano: września 22, 2025, https://www.doz.pl/czytelnia/a12577-Czynniki_predysponujace_do_rozwoju_choroby_Alzheimera
8. Przyczyny zaburzeń poznawczych u starych psów – Magwet, otwierano: września 22, 2025, https://magwet.pl/25702,przyczyny-zaburzen-poznawczych-u-starych-psow
9. Dysfunkcje poznawcze u psów i kotów – Lekarz Weterynarii …, otwierano: września 22, 2025, https://tierarzt-karlsruhe-durlach.de/pl/zaburzenia-funkcji-poznawczych-u-psow-i-kotow/
10. Problemy behawioralne czworonożnych seniorów – Baza wiedzy …, otwierano: września 22, 2025, https://www.krakvet.pl/artykuly/problemy-behawioralne-czworonoznych-seniorow/
11. Demencja u psa – Wojtków Szkolenia – kursy zawodowe i szkolenia …, otwierano: września 22, 2025, https://wojtkowszkolenia.pl/demencja-u-psa/
12. Demencja u psów – Weterynarz Karlsruhe – Small Animal Center Arndt, otwierano: września 22, 2025, https://tierarzt-karlsruhe-durlach.de/pl/demencja-u-psow/
13. Zespół zaburzeń poznawczych u psów starszych – Psi behawiorysta …, otwierano: września 22, 2025, https://napsieklopoty.com/index.php/2022/06/28/zespol-zaburzen-poznawczych-u-psow-starszych/
14. 11 sygnałów, które wskazują na alzheimera – Pacjent.gov, otwierano: września 22, 2025, http://pacjent.gov.pl/aktualnosc/11-sygnalow-ktore-wskazuja-na-alzheimera
15. Czym są zaburzenia poznawcze i co je powoduje? | Diag.pl, otwierano: września 22, 2025, https://diag.pl/pacjent/artykuly/czym-sa-zaburzenia-poznawcze-i-co-je-powoduje/
16. Zespół zaburzeń poznawczych u psów – Vetkompleksowo – serwis dla lekarzy weterynarii, otwierano: września 22, 2025, https://vetkompleksowo.pl/kategorie-tematyczne/choroby-wewnetrzne/zespol-zaburzen-poznawczych-u-psow/2/
17. Demencja starcza u psa – objawy i leczenie | Neurovet Przychodnia …, otwierano: września 22, 2025, https://www.neuro-vet.pl/demencja-starcza-u-psa-objawy-i-leczenie
18. Canine NC NeuroCare- dieta, która odmienia stan umysłu – Vetkompleksowo – serwis dla lekarzy weterynarii, otwierano: września 22, 2025, https://vetkompleksowo.pl/kategorie-tematyczne/canine-nc-neurocare-dieta-ktora-odmienia-stan-umyslu-mct/
19. Suplementy na układ nerwowy dla psa – Game Dog, otwierano: września 22, 2025, https://gamedog.eu/sklep/uklad-nerwowy/
20. Piękny umysł” Czyli jak wspierać kondycję mózgu u psów – ZooBranża – Zoologia Wiedza Szkolenia Ludzie, otwierano: września 22, 2025, https://zoobranza.com.pl/piekny-umysl-czyli-jak-wspierac-kondycje-mozgu-u-psow/
21. Czym jest psi Alzheimer – Dysfunkcja poznawcza | Purina PL, otwierano: września 22, 2025, https://www.purina.pl/artykuly/psy/zdrowie/potrzeby-specjalne/czym-jest-psi-alzheimer
22. MCI – łagodne zaburzenia poznawcze: objawy, przyczyny i zapobieganie – DLA UMYSŁU, otwierano: września 22, 2025, https://www.dlaumyslu.pl/mci-lagodne-zaburzenia-poznawcze-objawy-przyczyny-zapobieganie/
23. Czym są zaburzenia funkcji poznawczych? Jak się objawiają? – Lux Med, otwierano: września 22, 2025, https://www.luxmed.pl/dla-pacjenta/artykuly-i-poradniki/czym-sa-zaburzenia-funkcji-poznawczych-jak-sie-objawiaja

👉 Chcesz wiedzieć więcej o opiece nad psami w podeszłym wieku, ich zdrowiu i terapii? Sprawdź nasz kurs „Psi Senior – Opieka, Profilaktyka, Terapia” w Silva Lupus:

PSI SENIOR – opieka, profilaktyka, terapia