Hierarchia grupy społecznej u psów – siła charakteru czy siła mięśni? -

Kiedy w domu pojawia się więcej niż jeden pies, właściciele często zauważają, że zwierzęta zaczynają tworzyć własną hierarchię społeczną. Co decyduje o tym, który pies zajmie wyższą pozycję? Czy decyduje o tym siła, wiek, a może po prostu charakter? Najnowsze badania wskazują, że dominacja u psów domowych jest silnie powiązana z ich osobowością, a nie tylko prostą walką o zasoby.

Teoria dominacji u psów: fakty, mity i najnowsze badania

Pojęcie dominacji często jest rozumiane jako agresywne, przemocowe lub siłowe podporządkowanie sobie innych członków grupy. Jednak naukowcy podkreślają, że dominacja jest przede wszystkim rodzajem relacji społecznej, wynikającej z regularnych, konsekwentnych interakcji między zwierzętami (Chase i Lindquist, 2016). U psów hierarchia dominacji jest raczej „łagodna” i opiera się na subtelnych sygnałach i zachowaniach, takich jak zajmowanie określonych miejsc, ustępowanie drogi czy pierwszeństwo w codziennych sytuacjach (Flack i de Waal, 2004). Dominacja nie oznacza więc koniecznie agresji, lecz jest mechanizmem, który pozwala uniknąć konfliktów i sprawnie funkcjonować w grupie.

Naukowcy z Uniwersytetu Eötvös Loránd w Budapeszcie zbadali związek między rangą społeczną psów towarzyszących a ich osobowością, wykorzystując popularny kwestionariusz Canine Big Five. W badaniu wzięło udział ponad tysiąc psów, których właściciele odpowiadali na pytania dotyczące codziennych interakcji między zwierzętami oraz oceniali ich cechy osobowości według modelu tzw. Wielkiej Piątki.

Wyniki pokazały coś, co intuicyjnie podejrzewali już pewnie sami właściciele: psy ekstrawertyczne, ciekawe świata i sumienne* najczęściej zajmują wyższe pozycje w domowej hierarchii. Natomiast psy o łagodnym, ugodowym charakterze częściej zajmowały niższe miejsca w hierarchii. Co ciekawe, neurotyczność, czyli nerwowość i skłonność do stresu, nie była w ogóle związana z pozycją społeczną psa.

Dodatkowo potwierdziła się też obserwacja, że starsze psy zazwyczaj są bardziej dominujące. Wbrew obiegowym opiniom płeć czy status reprodukcyjny psa (czy jest kastrowany, czy nie) nie miały istotnego wpływu na zajmowaną pozycję.

Nauka o psach: co badania mówią o hierarchii i osobowości?

Co właściwie oznacza dominacja w przypadku psów żyjących w naszych domach? W naturze hierarchie dominacji zwykle dotyczą dostępu do jedzenia, terytorium czy partnerów. U psów towarzyszących wszystkie te zasoby są jednak zapewniane przez człowieka. Mimo to właściciele zauważają, że psy wciąż tworzą swoje własne, mniej lub bardziej wyraźne, struktury społeczne. Psy ustalają między sobą, który z nich pierwszy powita gości, pierwszy ruszy na spacerze, czy zajmie najlepsze miejsce do odpoczynku. Te subtelne codzienne zachowania składają się na całościowy obraz hierarchii.

Interesujące jest również, że osobowość psa może być stabilnym „fundamentem” jego pozycji społecznej, nawet gdy zmienia się sytuacja w domu. Oznacza to, że pies z natury ekstrawertyczny czy otwarty na nowe doświadczenia zazwyczaj będzie zajmował wyższą pozycję, niezależnie od sytuacji. Warto jednak zauważyć, że pozycja dominująca nie musi być osiągana poprzez agresję. Wręcz przeciwnie – psy o wyższej pozycji często wykazują się społeczną inicjatywą, ciekawością świata, łatwością uczenia się i pewnością siebie, która pozwala im skutecznie i bezkonfliktowo osiągać swoje cele. Jest to zupełnie sprzeczne z powszechnymi mitami o konieczności osiągania statusu społecznego i kontroli nad psem poprzez agresję, presję czy przemoc, które mogą przynieść więcej szkody niż pożytku.

Ważnym czynnikiem wpływającym na rangę psa jest także wiek. Starsze psy często zdobywają dominującą pozycję dzięki doświadczeniu i zdobytemu wcześniej autorytetowi w grupie. Młodsze psy natomiast bywają bardziej energiczne, ciekawskie, lecz nie zawsze przekłada się to bezpośrednio na ich pozycję społeczną.

Warto jednak pamiętać, że psy towarzyszące żyją w środowisku w dużej mierze kontrolowanym przez człowieka. To właściciel często decyduje, który pies otrzyma jedzenie jako pierwszy, który pójdzie na spacer jako pierwszy czy będzie miał dostęp do konkretnego miejsca. Nieświadomie lub świadomie możemy wzmacniać lub zmieniać naturalne relacje dominacji między psami. Właściciele często nie zdają sobie sprawy, że nadmierna troska czy faworyzowanie jednego z psów może prowadzić do napięć. Aby poprawić te relacje, ważne jest, aby traktować psy sprawiedliwie (w psim znaczeniu ;), jasno ustalać zasady obowiązujące wszystkie psy w domu oraz wzmacniać pozytywne zachowania. Unikanie sytuacji, które mogą prowokować konflikty oraz dbanie o to, by każdy pies miał swoją przestrzeń i czas na indywidualną uwagę ze strony człowieka, może znacznie poprawić atmosferę w domu.

Dominacja u psów jest zatem złożoną mieszanką charakteru, doświadczenia i codziennych interakcji, które kształtują subtelne relacje w grupie. Lepsze poznanie tych mechanizmów pozwala właścicielom skuteczniej wspierać zdrowe i harmonijne współżycie ich czworonożnych przyjaciół.

Marta Lichnerowicz

Po więcej zajrzyj do tekstu źródłowego: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0168159122000028#fig0025

* Określenie „sumienne” w odniesieniu do psów, zaczerpnięte z modelu osobowości Canine Big Five, opisuje psy, które są skupione na zadaniu, konsekwentne w działaniu, niezawodne, dobrze radzące sobie w treningu i łatwo uczące się nowych zachowań. To psy, które wykazują cierpliwość, determinację i konsekwencję w swoich działaniach, a także stosunkowo łatwo dostosowują się do reguł ustanowionych przez człowieka.

Innymi słowy, pies „sumienny” to taki, na którym można polegać: jest stabilny, przewidywalny, wytrwały, niełatwo się rozprasza, a jego zachowania są łatwe do przewidzenia. Takie cechy sprawiają, że pies może łatwiej i bez konfliktów uzyskać dominującą pozycję wśród innych psów, ponieważ jest bardziej efektywny w osiąganiu zamierzonych celów oraz lepiej radzi sobie z wyzwaniami społecznymi.